Elektron siqaretlərin-veypinqlərin iki növ xərçəngə səbəb olduğunu göstərən 5 dəlil gətirilib

Avstraliyalı onkoloqlar tərəfindən aparılan geniş və əhatəli bir araşdırma göstərir ki, veypinq ağciyər və ağız xərçənginə səbəb olur. Bu barədə məqalə bu yaxınlarda "Carcinogenesis" elmi jurnalında dərc olunub.

Tədqiqata rəhbərlik edən Yeni Cənubi Uels Universitetinin onkologiya professoru Bernard Stüart veypinq və elektron siqaretlərin bu təsirini dəstəkləyən beş dəlil gətirir.

Uzun müddətli istifadə veyp istifadəçilərində bir çox xərçəng hallarına səbəb olacaq
Bu, öz növündə ilk tədqiqatdır. Əvvəlki tədqiqatlar veypinqi xərçənglə əlaqələndirən mövcud dəlillərin yetərli olmadığını və xərçəngin yavaş-yavaş, bəzən onilliklər ərzində inkişaf etdiyini, elektron siqaretlərin isə nisbətən yeni bir fenomen olduğunu iddia edərək uzunmüddətli müşahidələrə ehtiyac olduğunu iddia edirdi.

Tütünün ağciyər xərçənginə səbəb olduğuna dair şübhələr hələ 1880-ci ildə ortaya çıxmışdı. Bu, rəsmi və elmi cəhətdən yalnız 1964-cü ildə ABŞ Baş Cərrahının hesabatında sübut edilmişdir.

Bundan sonra belə, siqaret istehsalçıları öz maraqlarını uğurla müdafiə etdilər və məhsullarının qurbanlarının çoxsaylı məhkəmə iddialarını dəf etdilər. Qərəzli hakimlər siqaret çəkmə ilə ağciyər xərçəngi arasında səbəb-nəticə əlaqəsini müəyyən etmək üçün kifayət qədər tibbi dəlil tapmadılar və siqaretin təhlükəsizliyi barədə yalan reklamlara inanaraq ağciyər xərçəngi diaqnozu qoyulmuş şəxslərə kompensasiya ödəməkdən imtina etdilər. Bu, yalnız 1998-ci ildə tütün lobbisinin məğlub olması və siqaret çəkmə ilə xərçəng arasındakı əlaqənin nəhayət tanınması ilə başa çatdı.

Veypinqlə bağlı bu səhvdən qaçınmaq üçün Bernard Stüartın rəhbərlik etdiyi bir qrup alim, 2017-ci ildən 2025-ci ilə qədər dərc olunmuş elektron siqaretləri xərçənglə əlaqələndirən bütün dəlilləri toplayaraq təhlil etdi.

Onlar bu cür dəlillərin beş qrupunu müəyyən etdilər:

• Birincisi, elektron siqaretlərin yaydığı və siqaret çəkənlər tərəfindən inhalyasiya edilən aerozol tərkibində kanserogen xüsusiyyətlərə malik mürəkkəb kimyəvi maddələr dəsti var. Bunların arasında alimlər nitrozaminləri, nikotin törəmələrini, uçucu üzvi birləşmələri, ətirləri və müəyyən metalları qeyd edirlər.
• İkincisi, bütün bu maddələr veyp çəkən şəxs veyp çəkərkən bədəni tərəfindən sorulur. Onlar qan və sidik analizlərində aşkar edilir. Bu o deməkdir ki, onlar atmosferə çıxmaq əvəzinə, çirkli işlərini görürlər.
• Üçüncüsü, alimlər veypinqin ağız boşluğunun və ağciyərlərin hüceyrələrində dəyişikliklərə səbəb olduğuna şübhə etmirlər. Onlarda kanserogenlərin təsiri altında inkişaf edən DNT mutasiyaları aşkar edilmişdir.
• Dördüncüsü, veyp çəkənlərin ağciyərində və ağız toxumasında xərçəng biomarkerləri aşkar edilmişdir. Bunlar ya şişin inkişafından əvvəl yaranan spesifik molekullar, ya da spesifik hüceyrə dəyişiklikləridir və buna görə də yaxın gələcəkdə şişin inkişafı potensialını göstərir.
• Beşincisi, siçanlar üzərində aparılan təcrübələr göstərib ki, veyp aerozolları ağciyər xərçənginə səbəb olur. Buna stomatoloqların artıq veypçiləri ağız xərçəngi ilə təsvir etdiklərini göstərən klinik məlumatlar da əlavə olunur.

Bu faktların cəmi veyplərin kanserogenliyinə işarə edir. Alimlər hesab edirlər ki, yuxarıda qeyd olunan xərçəng növlərinin veypçilər arasında kütləvi şəkildə inkişaf etməyə başlaması üçün daha bir neçə il gözləməyimizə ehtiyac yoxdur. Sadəcə olaraq, bu cihazlarla veypinqin də tütün çəkmək kimi xərçəngə səbəb ola biləcəyini qəbul etməliyik. Bu, bir çoxlarını bu zərərli vərdişdən çəkindirə və hələ asılılığa düşməyənləri qoruya bilər.

Əziz MUSTAFA