COVID-19-dan sağalan insanlarda və ona qarşı peyvənd vurulan insanlarda böyrək zədələnməsi, infarkt riski 2,3 dəfə artıb

Pensilvaniya Universiteti Tibb Kollecinin alimləri COVID-19-dan sağalanların təhlükəli böyrək, qara və ağciyər, həmçinin qan-damar və ürək xəstəlikləri riskini artırdığını aşkar ediblər. Tədqiqatın nəticələri Communications Medicine (ComMed) jurnalında dərc edilib.

Tədqiqatçılar 2020-2021-ci illər üçün üç milyondan çox əmək qabiliyyətli amerikalı yetkinin məlumatlarını təhlil ediblər. Məlumatlar MarketScan milli sığorta məlumat bazasından əldə edilib. İştirakçılar üç qrupa bölünüb: COVID-19-dan sağalan, qripdən sağalan və başqa heç bir infeksiya keçirməyən. Əvvəllər böyrək xəstəliyi olan insanlar təhlildən kənarlaşdırılıb.

İzləmə 180 gündən 540 günə qədər, orta hesabla təxminən 11 ay davam edib. Bu müddət ərzində alimlər kəskin böyrək zədələnməsi, xroniki böyrək xəstəliyi və dializ və ya transplantasiya tələb edən son mərhələli böyrək çatışmazlığı, infarkt və ürək-damar hallarının artmasını qeydə alıblar. Qruplar yaş, cins, yaşayış bölgəsi və infeksiya dövrünə görə uyğunlaşdırılıb.

Təhlil göstərib ki, COVID-19 keçirənlərdə qrip keçirənlərə nisbətən kəskin böyrək zədələnməsi riski 2,3 dəfə, xroniki böyrək xəstəliyinə tutulma riski isə 1,4 dəfə yüksəkdir. Böyrək çatışmazlığı ehtimalı təxminən 4,7 dəfə artıb. Lakin qripin böyrəklərə təsiri qısamüddətli və daha az nəzərə çarpan olub.

Komanda həmçinin böyrək xəstəliyi riskini proqnozlaşdırmaq üçün maşın öyrənmə modelləri hazırlayıb. Yeni alqoritmlər əvvəlki COVID-19-u doqquz əsas amildən biri kimi daxil edib. Müəlliflərin fikrincə, bu modellər 30-a qədər dəyişəni nəzərə alan, lakin koronavirus infeksiyasını əhatə etməyən əvvəlki modellərdən daha dəqiq olub.

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, böyrək hüceyrələrində SARS-CoV-2-nin toxuma nüfuz etmək üçün istifadə etdiyi reseptorlar və fermentlər var ki, bu da virusun daha aydın və uzunmüddətli zərərli təsirlərini izah edə bilər.

Eyni zamanda COVİD-ə qarşı peyvənd edilənlərin və ondan xəstələnənlərin böyük əksəriyyətində yaddaş zəifləməsi, adi bir şeyi xatırlaya bilməməsi, ürək çatışmazlığı, infarkt , qara və ağciyər xəstəliklərinin, o cümədən pnevmaniyanın artımı müşahidə edilib. Alimlərin fikrincə COVİD-ə yoluxaraq sağalanların ona qarşı peyvən etdirənlər hələ uzun müddət onun zərəli təsirlərini öz üzərində hiss edəcəklər.

Əziz MUSTAFA