Tədqiqat: Hamiləlik zamanı parasetamol Trampın iddialarının əksinə olaraq təhlükəsizdir

Hamiləlik zamanı parasetamolun qəbulu təhlükəsizdir və onun uşaqlarda autizm, DEHB və ya digər inkişaf pozğunluqları riskini artırdığına dair heç bir dəlil tapılmayıb. Bu nəticəyə geniş tədqiqat ədəbiyyatının müəllifləri gəliblər.
Oxuməni.az xəbər verir ki, məqalə aparıcı elmi jurnal olan "The Lancet Obstetrics, Gynaecology & Women's Health" jurnalında dərc olunub.
Müəlliflər hamiləlik zamanı parasetamolun istifadəsi ilə bağlı ən etibarlı 43 tədqiqatı seçiblər. Onlar yüz minlərlə qadının tarixçəsini təhlil edərək, ananın ağrıkəsici dərman qəbul etdiyi hamiləlikləri parasetamolun istifadə edilmədiyi hamiləliklərlə müqayisə etməyə xüsusi diqqət yetiriblər.
Digər keyfiyyət meyarları bacı-qardaşların müqayisəsi idi ki, bu da genetika və ailə mühitinin təsirini istisna etməyə imkan verirdi, həmçinin uşaqların beş ildən artıq müşahidəsi idi.
"Bu təhlili apardığımızda, parasetamolun autizm riskini artırdığına dair heç bir əlaqə, heç bir assosiasiya, heç bir əlamət tapmadıq", - tədqiqatın aparıcı müəllifi, məsləhətçi-mama professor Asma Xəlil BBC-yə müsahibəsində bildirib. "Nəticə aydındır: parasetamol hamiləlik zamanı tövsiyələrə uyğun qəbul edildikdə təhlükəsiz seçim olaraq qalır."
Hamilə qadınlar üçün mövcud tibbi tövsiyələr ağrıları aradan qaldırmaq və qızdırmanı azaltmaq üçün parasetamolun istifadəsini birbaşa nəzərdə tutur. Belə müalicədən imtina etmək düşük, vaxtından əvvəl doğuş və körpədə inkişaf pozğunluqları riskini artırır.
Keçən ilin sentyabrında ABŞ prezidenti Donald Tramp parasetamolun "yaxşı nəticə vermədiyini" və hamilə qadınların onu qəbul etməkdən çəkinmək üçün "şeytan kimi mübarizə aparmalı" olduğunu bildirmişdi.
O zaman onun sözləri bütün dünyada tibb təşkilatları tərəfindən tənqid edilmişdi. Ekspertlərin fikrincə, Lancet-dəki yeni nəşr ən yüksək elmi standartlara cavab verir və parasetamolun təhlükəsizliyi ilə bağlı mübahisələrə son qoymalıdır.
Tramp administrasiyasının bəzi nümayəndələri "bir çox ekspertlərin" Tylenol da daxil olmaqla müxtəlif ticarət markaları altında satılan parasetamolun təhlükəsizliyi ilə bağlı şübhələrini ifadə etdiklərinə istinad etmişdilər.
ABŞ Səhiyyə Nazirliyinin nümayəndəsi 2025-ci ilin avqustunda dərc edilmiş, Harvard İctimai Sağlamlıq Məktəbinin dekanı Endryu Bakarelli rəhbərliyi altında bir qrup tədqiqatçı tərəfindən hazırlanmış ədəbiyyat icmalını qeyd etmişdi. Müəlliflər parasetamolun (həmçinin asetaminofen kimi tanınır) uşaqlarda, xüsusən də hamiləlik dövründə "yüksək dozada və ya uzun müddət ərzində" qəbul edildikdə, autizm və diqqət çatışmazlığı hiperaktivlik pozğunluğu riskinin artması ilə əlaqəli ola biləcəyi qənaətinə gəldilər.
Çox əvvəl Səhiyyə Naziri Robert Kennedi-kiçik uşaqlarda autizm hallarının artmasının səbəbini müəyyən etmək niyyətində olduğunu bildirmişdi.
Sentyabr ayında Tramp həkimləri hamilə qadınlara parasetamol təyin etməməyə çağırmışdı. Bundan sonra Qida və Dərman İdarəsi (FDA) klinisistlərə – yəni praktik həkimlərə – asetaminofeni hamilələrə ehtiyatla təyin etməyi tövsiyə edən bir məktub göndərdi. Eyni zamanda, sənəddə vurğulanırdı ki, bu, hamiləlik zamanı istifadəsi təsdiqlənmiş yeganə qızdırmasalıcı vasitədir.
FDA-nın saytında da qeyd olunur ki, dərmanın qəbulu ilə nevroloji pozğunluqlar arasında "səbəb-nəticə əlaqəsi" "müəyyən edilməyib".
İcmalın hazırlanmasında iştirak etməyən ekspertlər onun nəticələrini alqışlayaraq, bunun hamilə qadınlarda narahatlığı azaltmağa kömək edəcəyini qeyd etdilər.
“London King's Kollec”inin professoru Qreyn Makalonnanın dediyi kimi, belə vəziyyətdə olan qadınlara "adi baş ağrısı dərmanının uşağın sağlamlığına təsir edə biləcəyi şübhəsi səbəbindən əlavə stress lazım deyil".
"Ümid edirəm ki, tədqiqatın nəticələri bu müzakirəyə son qoyacaq," o əlavə etdi.
London Gigiyena və Tropik Təbabət Məktəbinin professoru Yan Duqlas icmalı "keyfiyyətli şəkildə icra edilmiş" adlandırdı və vurğuladı ki, ondan parasetamol qəbul edən və etməyən anaları müqayisə edərkən yanaşı xəstəliklər kimi vacib faktorları nəzərə almayan aşağı səviyyəli tədqiqatlar istisna edilmişdir.
Bergen Universitetinin molekulyar neyrobioloqu və klinik psixiatrı professor Yan Haavik, icmalın hamiləlik zamanı parasetamol istifadəsinin uşaqlarda autizm, DEHB və intellektual pozğunluqlar riskini artırmadığına dair "güclü dəlillər" verdiyini söylədi. O, həmçinin bu mövzuda müzakirənin başa çatacağına ümid etdiyini bildirdi.
Alimlər arasında autizmin genetik və ekoloji faktorlar daxil olmaqla mürəkkəb faktorlar kompleksinin təsiri altında inkişaf etdiyi fikri üstünlük təşkil edir.
Almaz Həsənli