Başından vurulandan sonra dünyanı alt-üst görən adam

1938-ci ildə İspaniya Vətəndaş Müharibəsində vuruşan bir adam başından vurulandan sonra dünyanı alt-üst görməyə başladı. Yeni bir araşdırmada əhatə olunan bu maraqlı fenomen beynin fəaliyyəti haqqında anlayışımıza əhəmiyyətli dərəcədə təsir etdi.

1938-ci ildə İspaniya Vətəndaş Müharibəsi zamanı dünya tarixində ən qəribə beyin zədələnməsi hadisələrindən biri baş verdi. "Xəstə M" kimi təsvir edilən bir adam müharibə zamanı başından vurulandan sonra dünyanı alt-üst görməyə başladı.

Tədqiqatçılar "Xəstə M"-in məruz qaldığı beyin zədəsinin təəccüblü nəticələrinin təfərrüatlarını bölüşdülər. Tədqiqat ötən ay Neurolagia jurnalında dərc olunub.

25 yaşlı "Xəstə M" 1938-ci ildə müharibə zamanı respublikaçılar üçün döyüşərkən başından güllə yarası alıb. Hadisədən iki həftə sonra o, oyanıb və bu simptomları hiss etməyə başlayıb. O, həm də əməliyyata, xüsusi qayğıya ehtiyac duymadan sağ qala bildi və hər şeyi sakitliklə qarşıladı. "Xəstə M" 50 il ərzində ispan nevroloqu Justo Gonzalo tərəfindən tədqiq edilmişdir.

İnsanlar və əşyalar "Xəstə M"-ə olduqları yerin əks tərəfindən görünməyə başladılar. Bu onun toxunma və eşitmə duyğusunda da görünürdü. O, hətta bir çox şeyi alt-üst gördü, həm də tərs görmə. Məsələn, körpüdə işləyən insanlar xəstəyə başıaşağı baxırdılar.

Maraqlar bunlarla məhdudlaşmırdı. "Xəstə M"-in beyni ikisi arasında heç bir fərq görmədən həm normal, həm də tərs hərf və rəqəmləri oxuya bilirdi. O, baxdığı bucaqdan asılı olmayaraq, qol saatında da vaxtı deyə bilirdi.

"Xəstə M"-in təhlilləri beyin haqqında anlayışımızda kəskin dəyişikliklərə səbəb oldu.

"Onun beyni kiçik qutular kimi görünürdü" deyə yeni araşdırmanın neyropsikoloqu Alberto Garcia Molina əlavə edib ki, o zamankı nəzəriyyələr bu vəziyyəti izah edə bilmirdi və buna görə də Gonzalo öz nəzəriyyələrini irəli sürdü. Gonzalonun o dövrdə apardığı təhlillər beynin işlərinin başa düşülməsinə mühüm töhfələr verdi.

Gonzalo 1940-cı illərdə beynin müxtəlif hissələrin toplandığı bir yer olmadığını, əksinə orqan boyunca səpələnmiş müxtəlif funksiyaları olan bir yer olduğunu irəli sürdü. Bu da dövrün ideyalarına zidd idi. "Xəstə M"-lə bərabər digər beyin zədəsi hallarını araşdırarkən, Qonzalo zədənin təsirlərinin dərəcəsindən və yerindən asılı olduğunu irəli sürdü.

O, əlavə etdi ki, bu xəsarətlər müəyyən funksiyaları məhv etmir, lakin "Xəstə M"-də olduğu kimi funksiyaların balansını dəyişə bilər. İspan nevroloqu bu mövzu ilə bağlı üç sindromu təsvir edib. Bunlar mərkəzi və parasentral və marjinal sindromlardır:

Mərkəzi: Çox mənada kəsilmə

Paracentral: Təsirlər bərabər paylanmır

Marjinal: Sensor beyin yollarının cəlb edilməsi

Murad Şahməmmədov