2026-cı il Kimya üzrə Nobel Mükafatı güzgü izomerləri olan birləşmələrin sintezinə görə Henri Kaqan və Kenso Soaya verilib

Stokholmda Kimya üzrə Nobel Mükafatı laureatları elan edildi.

Oxuməni.az xəbər verir ki, bununla bağlı İsveç mətbuatının yaydığı məlumata görə, 2026-cı il mükafatı Fransadan Henri Kaqan və Yaponiyadan Kenso Soaya verildi. Onlar Nobel Mükafatına "asimmetrik üzvi sintezdə qeyri-xətti effektlərin və avtokatalizin kəşfinə" görə layiq görüldülər.

Laureatların işi təkcə güzgü izomerləri olan birləşmələrin istehsal üsullarının hazırlanmasına kömək etmədi; müxtəlif izomerləri təmizləmək üçün praktik üsullar artıq mövcud idi. Bu, həmçinin müəyyən bir güzgü təsviri birləşməsinin artıq miqdarının kimyəvi reaksiyalarda necə kortəbii şəkildə yarana biləcəyini izah etməyə kömək etdi. Təbii dünyada belə artıqlıq demək olar ki, yalnız fermentlər tərəfindən sintez edilən təbii birləşmələrdə olur. Məsələn, bütün təbii şəkərlərin yalnız sağ əlli (D) variantı, amin turşularının isə yalnız sol əlli (L) variantı var.

Uzun müddətdir ki, adi kimyəvi reaksiyalarda bir izomerin digərindən artıq olmasının mümkün olmadığına inanılırdı - lakin laureatların araşdırması bunun belə olmadığını göstərdi. Reaksiya məhsulları tarazlığı variantlardan birinə doğru dəyişə bildikdə, avtokataliz baş verir və bir izomer üstünlük qazanır.

2025-ci ildə Kimya üzrə Nobel mükafatı "metal-üzvi çərçivələrin hazırlanması"na görə alimlər Riçard Robson, Susumu Kitaqava və Omar Yaqiyə verildi.

Əziz MUSTAFA