Həkim şəkər əvəzedicilərinin beyin üçün həqiqətən təhlükəli olub-olmadığını izah edib
Altı şirinləşdiricinin — o cümlədən aspartam və ksilitin — koqnitiv qabiliyyətlərin azalmasını sürətləndirdiyini iddia edən rezonanslı araşdırmanın metodoloji cəhətdən əsassız olduğu ortaya çıxıb. Bu barədə epidemioloq Gideon Meyerovits-Kats bildirib. O, hələ 2025-ci ilin sentyabrında dərc olunan, lakin mediada hələ də geniş müzakirələrə səbəb olan işi təhlil edib. Oxuməni az xəbər verir ki, bu barədə "ScienceAlert" portalı məlumat yayıb.
Araşdırma Braziliyanın dövlət qulluqçularından ibarət ELSA qrupu üzərində aparılıb: iştirakçılara qida istehlakı tezliyi barədə cəmi bir dəfə sual verilib, daha sonra isə bu məlumatların səkkiz il ərzində dəyişməz qaldığı fərz edilib. Şirinləşdiricilərdən ən çox istifadə edən qrupda, ən az istifadə edənlərlə müqayisədə beynin "mülayim" dərəcədə əlavə qocalması müşahidə edilib. Lakin məqaləyə əlavə edilmiş tam məlumat təhlili heç bir əlaqənin olmadığını göstərib.
Müstəqil rəyçilər işdə "aşkar riyazi səhvlər" aşkar ediblər: müəlliflər düzəliş etsələr də, qeyri-dəqiqliklər qalmaqdadır — xüsusən də məqalənin annotasiyasında yanlış etibarlılıq intervalı göstərilib.
Epidemioloq, həmçinin nəticələrin bioloji cəhətdən inandırıcı olmadığını qeyd edib: kimyəvi cəhətdən fərqli olan altı maddənin beyinə eyni cür təsir göstərməsi inandırıcı deyil. Bundan əlavə, əks səbəb-nəticə əlaqəsi də istisna edilmir — koqnitiv zəifləməsi artıq başlamış insanlar şəkər əvəzinə şirinləşdiriciləri olan məhsulları daha çox seçirlər.
Meyerovits-Katsın sözlərinə görə, şəkər əvəzediciləri yaxşı öyrənilmiş və qayda olaraq təhlükəsiz maddələrdir. Onlar "şəkərdən daha faydalıdır", bu maddələr ətrafındakı media çaxnaşması isə beyin üçün real təhlükədən daha çox, hesablamalardakı riyazi səhvlərlə bağlıdır.
Almaz Həsənli
