Alimlər bağırsağın iltihabi xəstəliklərinin gözlənilməz səbəbini aşkar ediblər
Bağırsağın iltihabi xəstəlikləri — Kron xəstəliyi və xoralı kolit — dünyada milyonlarla insana təsir edir, lakin onların inkişaf mexanizmi hələ də tam aydın deyil. Nə hüceyrə kulturaları, nə də heyvan modelləri bu xəstəliyi kifayət qədər tam şəkildə təkrarlamağa imkan vermirdi. Oxuməni.az xəbər verir ki, “Nature Biomedical Engineering” (NBE) jurnalında dərc olunan yeni bir araşdırma hər iki xəstəliyin ilk kompleks modelini təklif edir.
Harvard Universitetinin biomühəndisi Alican Özkan və həmkarları "Kolon-çip" yaratdılar — bu, Kron xəstəliyi və xoralı kolitdən əziyyət çəkən pasiyentlərin hüceyrələri ilə doldurulmuş mikroflüid cihazdır. Çip təkcə bağırsağın hüceyrə mühitini deyil, həm də peristaltika zamanı divarların mexaniki gərilməsini təkrarlayır.
Əsas tapıntı gözlənilməz olub. Orqanların passiv "tikinti çərçivəsi" hesab edilən birləşdirici toxuma hüceyrələri — fibroblastlar — iltihabın aktiv iştirakçıları kimi çıxış ediblər. Çipin üzərinə xəstə pasiyentlərdən götürülmüş fibroblastların yanına sağlam epitel hüceyrələri yerləşdirildikdə, sağlam hüceyrələr xəstə kimi davranmağa başlayıblar: bağırsaq baryeri zəifləyib, iltihab markerləri artıb. İltihablı mühitin digər komponentləri olmadan, təkcə fibroblastların özü kifayət qədər tətikləyici amil olub.
Çip, həmçinin laboratoriya şəraitində ilk dəfə olaraq, bağırsağın iltihabi xəstəlikləri olan hamilə qadınlarda xəstəliyin kəskinləşməsini təkrarlamağa imkan verib. Bundan əlavə, model göstərib ki, xəstə pasiyentlərdən alınan fibroblastlar kanserogenlərin təsiri zamanı onkogen dəyişiklikləri gücləndirir. Müəlliflər bu platformadan yeni terapevtik hədəflərin axtarışı və insan hüceyrələri üzərində dərmanların sınaqdan keçirilməsi üçün istifadə etməyi planlaşdırırlar.
Almaz Həsənli
