Bəzi xərçəng növlərinin geri dönməsinin qarşısını almaq üçün üsul tapılıb

Alimlər müalicədən sonra sağ qalan və daha sonra şişin yenidən böyüməsini başlada bilən xərçəng hüceyrələrinin zəif tərəfini aşkar ediblər. Oxuməni.az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri “Communications Biology” (CB) jurnalında dərc olunub.

Məsələ KRAS genində mutasiyası olan xərçəng növlərindən gedir. Belə mutasiyalar ağciyər, pankreas və bağırsaq xərçəngində tez-tez rast gəlinir. KRAS inhibitor dərmanları mutasiya olunmuş zülalı bloklaya və şişin böyüməsini ləngidə bilər, lakin müalicə zamanı xüsusilə davamlı olan kiçik bir hüceyrə qrupu sağ qalır. Onlar drug-tolerant persister cells — yəni terapiyaya davamlı “persister” hüceyrələr adlanır.

Tiba Universitetinin tədqiqatçıları müəyyən ediblər ki, bu hüceyrələr sadəcə dərmanın təsirindən passiv şəkildə keçmir. Müalicə zamanı onlar müvəqqəti olaraq bölünməyi dayandırır, lakin canlı qalır və terapiya dayandırıldıqdan sonra yenidən böyüməyə başlamaq qabiliyyətinə malikdirlər. Sağ qalmaq üçün onlar maddələr mübadiləsini yenidən qurur və xüsusilə qlutaminə — hüceyrələrin enerji və tikinti materialı kimi istifadə etdiyi amin turşusuna — asılı olurlar.

Bundan əlavə, sağ qalan hüceyrələr lizosomalardan fəal istifadə edir — hüceyrədaxili strukturlar ki, maddələri emal edir və hüceyrənin stresslə mübarizə aparmasına kömək edir. Alimlər KRAS inhibitorları ilə müalicə fonunda həm qlutamin mübadiləsini, həm də lizosomal funksiyanı eyni zamanda blokladıqda, davamlı xərçəng hüceyrələrinin sayı əhəmiyyətli dərəcədə azalmışdır.

Müəlliflər hesab edirlər ki, bu yanaşma kombinə edilmiş müalicənin əsasını təşkil edə bilər: əvvəlcə KRAS inhibitoru şişin əsas kütləsini basdırır, sonra isə əlavə terapiya adətən sağ qalan və residivə səbəb ola bilən hüceyrələri məhv edir.

Almaz Həsənli