Naməlum təbiətli nəhəng orqanizm alimləri çaş-baş salıb

“Prototaxites” adlı orqanizmin qoyub getdiyi nəhəng daşlaşmış strukturlar 165 ildən çoxdur ki, paleontologiyanın ən qəribə sirlərindən biri olaraq qalır. Britaniyalı alimlərin yeni tədqiqatı göstərib ki, “Prototaxites” bu günə qədər bilinən heç bir canlı qrupa aid deyil və tamamilə nəsli kəsilmiş eukariot qolunu təmsil edir. Oxuməni.az-ın verdiyi məlumata görə, elmi iş “Science” jurnalında dərc olunub.
“Prototaxites” təxminən 400 milyon il əvvəl, silur dövrünün sonu və devon dövrünün əvvəllərində yaşayıb. O dövrdə Yer planetinin landşaftı ibtidai bitkilərlə – qırtıclılar, qıjılar və onların qədim qohumları ilə örtülmüşdü. Onların fonunda xüsusilə 8 metrə qədər hündürlüyü olan, budaqlanmayan nəhəng "gövdələr" seçilirdi, onların mənşəyi uzun müddət aydın deyildi.
XIX əsrdə Kanadanın Qaspe körfəzi sahilində ilk tapıntılar zamanı geoloq Con Uilyam Douson onları çürümüş ağaclar hesab edərək orqanizmi "ilk iynəyarpaqlı" adlandırmışdı. Lakin 2001-ci ildə Milli Təbiət Tarixi Muzeyinin paleontoloqu Frensis Hyuber “Prototaxites”in böyük ehtimalla nəhəng göbələk olduğu qənaətinə gəldi. Bu hipotez uzun müddət əsas hesab olunurdu.
Daşlaşmış qalıqların mikromühitinin daha ətraflı öyrənilməsindən sonra şübhələr yarandı. Edinburq Universitetinin paleobotaniki Aleksandr Heterinqtonun rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu tərəfindən aparılan yeni iş, “Prototaxites” in anatomiyasının və kimyəvi tərkibinin göbələklərə, bitkilərə, yosunlara və ya şibyələrə uyğun gəlmədiyini göstərdi.
Alimlər “Prototaxites” taiti növünün bir neçə fraqmentini təhlil edərək mümkün variantları ardıcıl olaraq istisna etdilər. Borulu strukturların unikal quruluşu göbələklərin məlum anatomiyası ilə üst-üstə düşmür, kimyəvi "iz" bitkilər və ya yosunlar üçün xarakterik deyil, hüceyrə divarlarının olması isə orqanizmin heyvan təbiətini istisna edir.
"Biz Prototaxitesi heç bir müasir canlı xəttinə aid edə bilmirik", - deyə emi işin müəllifləri qeyd ediblər. Onların fikrincə, onu tamamilə nəsli kəsilmiş və əvvəllər təsvir edilməmiş eukariot qrupunun nümayəndəsi kimi baxmaq ən düzgündür.
Bu nəhəng orqanizmlərin nə səbəbdən yox olduğu hələ də məlum deyil. Tədqiqatçıların sözlərinə görə, “Prototaxites” təkamülün bir sıra təcrübələr silsiləsi olduğunu xatırladır ki, onların bir çoxu özündən sonra nəsil qoymayıb.
Almaz Həsənli