Elektrikli avtomobillər Avropa ölkələrinə neft idxalında 20 milyard dollara qənaət etməyə imkan verib

Qlobal elektrikli avtomobil donanmasının sürətli böyüməsi, Yaxın Şərqdə hərbi-siyasi münaqişənin kəskinləşməsindən sonra baş verən böyük enerji şokunun və xam neft qiymətlərinin kəskinləşməsinin təsirini azaltmaqda həlledici amilə çevrildi.

Oxuməni.az xəbər verir ki, bu barədə "Ember" beyin mərkəzi ekspertlərinin araşdırmasında deyilir.

Brent markalı neftin qiyməti son beş həftədəki ən yüksək səviyyə olan 100 dollara (89 avro) yaxınlaşır. 27 fevralda, ABŞ-İsrail arasında İrana qarşı müharibənin başlaması ərəfəsində, neftin qiyməti 32%-dən çox artımla 67 dollar (59,63 avro) təşkil etdi. Qiymət artımının əsas səbəbi İranın Hörmüz boğazındakı inhisarı olaraq qalır — dünya gündəlik neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) daşınmasının beşdə birinin daşındığı dar, 167 kilometr uzunluğundakı bir marşrut.

Eyni zamanda, Euronews-a görə, 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında daxili yanma mühərrikli nəqliyyat vasitələrinin qlobal satışları 6% azalıb, elektrikli nəqliyyat vasitələri sektoru isə 11% artıb.

Milyard dollarlıq qənaət və Avropa liderləri
"Embe" beyin mərkəzinin məlumatına görə, 2026-cı ilin mart-avqust ayları arasında qlobal EV satışlarının 90%-dən çoxunu təşkil edən 56 ölkədəki elektrikli nəqliyyat vasitələri donanması 20 milyard dollar (17,82 milyard avro) dəyərində təxminən 200 milyon barel xam nefti əvəz edib.

Bu qənaətlərin ən böyük payı Çinə məxsusdur, burada 44 milyon nəqliyyat vasitəsindən ibarət elektrikləşdirilmiş donanma yanacaq idxalında 14 milyard dollar (12,48 milyard avro) qənaət edib. Eyni dövrdə AB ölkələri əlavə 3,1 milyard dollar (2,76 milyard avro) qənaət ediblər. Avropa ölkələri arasında ən böyük neft əvəzediciləri Almaniyada (760 milyon dollar/677 milyon avro) və Fransada (560 milyon dollar/499 milyon avro) qeydə alınıb. Birlikdə altı Avropa ölkəsi (Danimarka, Fransa, Almaniya, Hollandiya, İsveç və Birləşmiş Krallıq) xammal idxal xərclərini təxminən 2 milyard avro azaldıb.

Nisbəti baxımdan Danimarka Avropada açıq lider kimi ortaya çıxdı. Ölkənin hazırkı nəqliyyat vasitələri parkı ildə 6,4 milyon barel neft istehsal edib ki, bu da 2025-ci ildə ümumi neft istehlakının 13%-nə bərabərdir. Birləşmiş Krallıqda böhranın altı ayı ərzində elektrikli nəqliyyat vasitələri 790 milyon dollar (704 milyon avro) dəyərində idxalı əvəz edib ki, bu da illik 21,5 milyard funt sterlinq (25,64 milyard avro) xammal idxalı ilə müqayisədə əhəmiyyətli bir töhfədir.

"Bu böhrandan əvvəl elektrikli nəqliyyat vasitələrinə investisiya qoyan ölkələr indi daha yaxşı qorunur və daha çox ölkə də bunu izləyir", - deyə Ember beyin mərkəzinin baş enerji analitiki Euan Graham vurğulayaraq əlavə etdi ki, yolda olan hər bir elektrikli nəqliyyat vasitəsi neft bazarındakı dalğalanmalara qarşı həssaslığı azaldır və donanma böyüdükcə gələcək təchizat kəsintilərinə qarşı qorunma da artır.

Həmçinin oxuyun: Bizneslər bu sektora investisiya qoyurlar. Kommersiya elektrikli nəqliyyat vasitələri donanmaları şirkətlərə pula necə qənaət etməyə imkan verir - Ukrayna və AB-dən nümunələr
Ətraf Mühit Balansı və COP31 Riskləri
Transport & Environment tərəfindən aparılan bir araşdırmaya görə, elektrikli nəqliyyat vasitələri hətta "çirkli" enerji sistemi olan ölkələrdə - məsələn, Polşada ənənəvi avtomobillərdən 30% daha ekoloji cəhətdən təmizdir. Bərpa olunan enerji və ekoloji cəhətdən təmiz batareya istehsalından istifadə edərkən bu üstünlük beş dəfə artır.

BMT-nin COP31 iqlim sammitindən əvvəl Türkiyə 2035-ci ilə qədər ümumi enerji istehlakında elektrik enerjisinin payını 35%-ə çatdırmaq məqsədini açıqladı. Lakin ekspertlər xəbərdarlıq edirlər ki, bu, hökumətlərə qaz istehsalının genişlənməsini elektrikləşdirmə məqsədlərinə doğru irəliləyiş kimi qəbul etməyə imkan verə bilər.

"Gəlin elektrikləşdirmənin bərpa olunan enerjini təşviq etmək əvəzinə, qazıntı yanacaq istehlakını gizlətmək üçün istifadə edilən dövrümüzün Troya atına çevrilməsinə icazə verməyək", - Beyond Fossil Fuels koalisiyasının nümayəndəsi Kler Smit qeyd etdi.
Qlobal neft şoku və Brent neftinin qiymətinin barel üçün 100 dollara qədər artması Ukraynaya ikiqat təsir göstərir. Bir tərəfdən, yanacaq qiymətlərinin artması logistikaya və istehlakçı inflyasiyasına təzyiq göstərir. Digər tərəfdən, bu, yerli avtomobil bazarı hazırda uyğunlaşma mərhələsindən keçsə də, yüksək yanacaqdoldurma məntəqələrinin qiymətlərindən qorunmaq üçün elektrikli nəqliyyat vasitələrinə keçidi təşviq edir.

"UkrAvtoProm" assosiasiyasının məlumatına görə, 2026-cı ilin ilk doqquz ayında Ukrayna avtomobil parkına 27.954 batareya ilə işləyən elektrikli nəqliyyat vasitəsi (BEV) əlavə edilib. Sentyabr ayında bazarda 2025-ci ilin sentyabr ayı ilə müqayisədə tələbat iki dəfə azalıb (4600 ədədə qədər): yeni sərnişin BEV-lərinin satışları 80% (448 ədədə qədər), işlənmiş BEV-lərin satışları isə 42% (3901 ədədə qədər) azalıb.

Əziz MUSTAFA