Türkiyədə ekstremal hava hadisələrinin sayı son 20 ildə iki dəfədən çox artıb

Türkiyədə ekstremal hava hadisələrinin sayı son 20 ildə iki dəfədən çox artıb. 2000-ci illərin əvvəllərində 400-dən aşağı qalan hadisələrin sayı 2026-cı ilin yanvar-sentyabr ayları arasında 1329-a yüksəlib. Bu il baş verən hadisələr arasında güclü yağış və daşqınlar birinci yerdədir, ardınca fırtına, dolu və torpaq sürüşmələri gəlir.

Oxuməni.az xəbər verir ki, bu barədə Türkiyə Meteorologiya Baş İdarəsinin məlumatında deyilir.

Türkiyədə ekstremal hava hadisələrinin sayı 20 ildə iki dəfədən çox artıb. İlə görə: ən təhlükəli hadisələr arasında yağış və daşqınlar birinci yerdədir, ardınca fırtına və tornado gəlir.

Son illərdə meteoroloji şəraitlə birbaşa və dolayı yolla əlaqəli təbii hadisələrdə nəzərəçarpacaq dərəcədə artım müşahidə olunub. Son 20 ildə ekstremal hadisələrin ikiqat artdığı Türkiyədə 2000-ci illərin əvvəllərində 400-dən az ekstremal təbii hadisə baş vermişdi, lakin bu rəqəm 2026-cı ilin yanvar-sentyabr ayları arasında 1329-a yüksəldi.

Meteorologiya Baş İdarəsinin məlumatına görə, ekstremal hadisələrin sayı 2014-cü ildə 500-ə, 2015-ci ildə isə 959-a çatıb. 2016-cı ildə 1313 hadisə ilə rekord qeydə alınıb. 2017-ci ildə ekstremal hadisələrin sayı 598, 2019-cu ildə 935, 2020-ci ildə 984 və 2021-ci ildə 1024 olaraq qeydə alınıb. 2021-ci ildə ekstremal meteoroloji hadisələrin sayı ilk dəfə 1000-i keçdi, ardınca 2022-ci ildə 1030, 2023-cü ildə isə 1475 hadisə ilə yeni rekord qeydə alındı. 2024-cü ildə bu rəqəm 1257, keçən il isə 1011 olub.

2014-cü ildə və sonrakı illərdə baş verən ekstremal hadisələr arasında yağış və daşqınlar ən çox birinci yeri tuturdu. Qeyri-adi meteoroloji hadisələrin illərə görə faiz bölgüsü: 2016-cı ildə - istilik dalğaları; 2014, 2017 və 2021-ci illərdə - fırtına və tornadolar; 2015, 2018, 2019, 2020, 2023, 2024 və 2026-cı illərdə güclü yağış və daşqınlar; 2022-ci ildə güclü yağış; 2025-ci ildə fırtınalar proqnozlaşdırılırdı.

2014-cü ildə ən çox ekstremal hadisələr fırtına və tornadolar — 36% (6 ölüm), güclü yağış və daşqınlar — 35% (8 ölüm), dolu — 15%, güclü qar — 5%, ildırım — 4% (11 ölüm) və şaxta — 3% olub.

2015-ci ildə ekstremal hadisələrin paylanması aşağıdakı kimi olub: güclü yağış və daşqınlar (26%), fırtınalar (25%), dolu (12%), istilik dalğaları (11%), güclü qar (8%), ildırım (6%), soyuq dalğalar (3%), sürüşmələr (3%) və duman (2%). Bu hadisələrdə bir neçə nəfər cənub-qərb küləyi (lodos) səbəbindən, doqquz nəfər ildırım vurması nəticəsində, bir nəfər sürüşmə nəticəsində, bir nəfər daşqın nəticəsində və bir nəfər qar yükü səbəbindən ölüb.

2016-cı il meteoroloji ekstremal hadisələrində istilik dalğaları 43%, fırtınalar (22%), güclü yağış və daşqınlar (11%), dolu (12%), güclü qar (4%), tornadolar (4%), uçqunlar (3%), şaxta (3%) və ildırım (2%) təşkil etmişdir. İzmir, Niğde, Elazığ, Rizə, Kayseri və Qaziantepdə 11 nəfər lodos səbəbindən karbonmonoksit zəhərlənməsindən; Orduda iki nəfər daşqın nəticəsində; Diyarbəkir və Vanda doqquz nəfər ildırım vurmasından; Trabzonda iki nəfər torpaq sürüşməsindən; Paluda (Elazığ) isə üç nəfər uçqun nəticəsində ölmüşdür.

2017-ci ildə meteoroloji anomaliyaların faiz bölgüsü baxımından fırtına və tornadolar 36%, güclü yağış və daşqınlar 31%, dolu 16%, güclü qar 7%, ildırım təxminən 4%, uçqun və şaxtalar isə təxminən 1,5% təşkil etmişdir.

2018-ci ildə müşahidə edilən meteoroloji təbii fəlakətlər arasında güclü yağıntı/daşqınlar 39%, fırtınalar 28% və dolular 16% olmaqla siyahıda birinci yerdədir.

2019-cu ildə qeydə alınan ekstremal hadisələrin əksəriyyəti 36% güclü yağıntı/daşqınlar və 27% fırtınalar olub. Qalan hadisələr aşağıdakı kimi paylanmışdır: dolu 18%, ildırım 7%, güclü qar 5%, sürüşmələr 3%, uçqunlar, meşə yanğınları, toz fırtınaları və duman 1% və ya daha azdır.

2020-ci ildə qeydə alınan ekstremal hadisələrin əksəriyyəti 30% və ya daha az güclü yağıntı/daşqınlar, fırtınalar 27% və dolu 23% olub. Qalan ekstremal hadisələr aşağıdakı kimi paylanmışdır: ildırım (7%), qar (5%), sürüşmələr və şaxtalar (2%) və uçqunlar, meşə yanğınları, toz fırtınaları, yüksək temperaturlar və duman 1% və ya daha az payla. Həmin il Vanda qar uçqunu nəticəsində 41 nəfər, Giresun və Bursada daşqınlardan 10 nəfər, ildırım vurmasından isə 2 nəfər həlak olub.

2021-ci ildə qeydə alınan ekstremal hadisələrin əksəriyyəti fırtına/tornado (40%), güclü yağış/daşqınlar (28%), dolu (13%) və güclü qar (7%) olub. Qalan ekstremal hadisələr aşağıdakı kimi paylanıb: ildırım (5%), meşə yanğınları (3%), şaxta və torpaq sürüşmələri (2%), həmçinin qar uçqunları, toz fırtınaları, duman, həddindən artıq soyuq və quraqlıq, payı 1%-dən azdır. Kastamonu, Sinop və Bartında meşə yanğınında 3 nəfər, daşqınlarda isə 97 nəfər həlak olub.

Əziz Mustafa