Çernobıl torpağında sabit radioaktiv hissəciklər aşkar edilib

Alimlər Ukraynanın Çernobıl bölgəsində toplanan altı mikroskopik radioaktiv hissəciyi təhlil ediblər və müəyyən ediblər ki, bəziləri Çernobıl Atom Elektrik Stansiyası qəzasından qırx il sonra nüvə yanacağının orijinal kristal quruluşunun əhəmiyyətli bir hissəsini saxlayıb.

Oxuməni.az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri ScienceDaily tərəfindən bildirilib.

Ölçüsü 8-dən 50 mikrometrə qədər olan hissəciklər yüksək radioaktivlik səviyyəsinə malikdir. Onlar reaktordan zibilin çıxması nəticəsində əmələ gəlib və tədqiqatçıların fikrincə, çirklənmiş ərazilərə məruz qalmaq üçün hələ də qoruyucu geyim tələb olunur.

Hannover Leybnits Universitetinin fizik və doktorantı Tobias Vaysenborn bu cür hissəciklərin üç sinfini təsvir edib. Birinci sinfə nüvə yanacağı olan uran dioksidinə bənzər kimyəvi və fiziki xüsusiyyətlərə malik hissəciklər daxildir. İkinci sinfə reaktorun içərisində əridilmiş yanacaq yanacaq elementinin örtüyündə istifadə edilən sirkoniumla qarışdıqda əmələ gələn həddindən artıq temperaturda əmələ gəlib.

Üçüncü növ on gün davam edən qrafit moderator yanğını zamanı ortaya çıxdı. Bu proses zamanı yanacaq oksidləşdi və müxtəlif uran oksidlərini, xüsusən də U3O8 əmələ gətirdi. Bu material mexaniki olaraq kövrəkdir və küləklə daşına bilən mikroskopik parçalara parçalana bilər. Belə hissəcikləri nəfəs almaq sağlamlıq üçün təhlükə yaradır.

Helmholtz-Zentrum Drezden-Rossendorfun kristalloqrafı Kristof Henniq, Weissenborn ilə birlikdə Qrenobldakı Rossendorf şüa xəttində nümunələrin struktur təhlilini apardı. Hissəciklər Ukrayna torpaq nümunələrindən təcrid edildi, volfram elektrodlarına quraşdırıldı və yüksək radioaktivliyinə görə bir neçə qoruyucu qabıqda daşındı.

Onların daxili quruluşunu öyrənmək üçün alimlər sinxrotron rentgen difraksiyasından istifadə etdilər. Hər bir hissəcik 100 mikrometr enində rentgen şüasında tamamilə fırlandı və 2000 bucaqdan ölçüldü. Bu, onlara uran oksidlərinin kristal fazalarını ayırd etməyə imkan verdi.

Nəticələr göstərir ki, bəzi hissəciklər parçalanma məhsullarını öz strukturlarında daha uzun müddət saxlaya bilər və buna görə də radioaktiv maddələri torpağa və suya tez bir zamanda buraxmır. Lakin tədqiqatçılar nümunənin kiçik olduğunu və yalnız iki yerdən hissəcikləri əhatə etdiyini vurğulayırlar. Onların strukturu, tərkibi və ətraf mühit təsirlərinə qarşı müqaviməti fərqlidir və bu da bütün çirklənmiş ərazi üçün risklər barədə ümumi nəticələr çıxarmağı qeyri-mümkün edir.

Əziz Mustafa