ABŞ İranla imzalanacaq memorandumun tam mətnini açıqladı

ABŞ administrasiyası cümə günü İsveçrədə imzalanacaq İranla Anlaşma Memorandumunun mətnini dərc edib. "Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası arasında İslamabad Anlaşma Memorandumu" başlıqlı 14 bəndlik sənəd, məzmununun mətbuatda sızmasından sonra ictimaiyyətə açıqlanıb.

Oxuməni.az xəbər verir ki, CNN telekanalı ABŞ və İran arasında rəsmi olaraq hələ dərc olunmamış 14 bəndlik Anlaşma Memorandumunun mətnini yayımlayıb.

Sənəd telekanalın saytında yerləşdirilib. Onun məzmunu bu həftə Fransada keçirilən G7 sammiti zamanı layihə ilə tanış olmuş bir diplomat, həmçinin danışıqlarda iştirak edən daha iki diplomatik mənbə tərəfindən təsdiqlənib.

Sənəddə Hörmüz boğazından gəmiçiliyin bərpası, İrana qarşı bəzi maliyyə məhdudiyyətlərinin yumşaldılması barədə razılaşmalar qeyd olunub, həmçinin İranın nüvə proqramı üzrə gələcək texniki məsləhətləşmələrin parametrləri müəyyən edilib.

Memorandumun 14 bəndi aşağıda verilmişdir:

Bənd 1: Bütün cəbhələrdə müharibənin dayandırılması

Tərəflər, o cümlədən Livan da daxil olmaqla, bütün cəbhələrdə hərbi əməliyyatların dərhal və daimi dayandırıldığını bəyan edirlər. Onlar bir-birinə qarşı müharibəyə başlamamaq və güc tətbiq etməmək öhdəliyini götürürlər, həmçinin Livanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təmin edirlər.

Bənd 2: Suverenliyə hörmət və müdaxilə etməmək

ABŞ və İran bir-birinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət etmək və daxili işlərinə müdaxilə etməkdən çəkinmək öhdəliyini götürürlər.

Bənd 3: Final razılaşma üçün 60 gün

Tərəflər, qarşılıqlı razılıqla uzadılma imkanı ilə, maksimum 60 gün ərzində danışıqlar aparmaq və final razılığa nail olmaq öhdəliyini götürürlər.

Bənd 4: Dəniz blokadasının qaldırılması və qüvvələrin geri çəkilməsi

ABŞ dərhal dəniz blokadasını və İrana qarşı hər hansı maneələri qaldırmağa başlayır. Proses tamamilə 30 gün ərzində başa çatmalıdır. Bu müddət ərzində hərəkət edən gəmilərin sayı müharibədən əvvəlki İran səviyyəsinin bərpası ilə mütənasib olacaq. ABŞ həmçinin yekun razılaşmadan sonrakı 30 gün ərzində qüvvələrini "İranın yaxınlığından" çıxarmağı öhdəsinə götürür.

Bənd 5: Hörmüz boğazının açılması

İran, 60 gün ərzində ticarət gəmilərinin təhlükəsiz keçidini ödənişsiz təmin etməyi öhdəsinə götürür. Hərəkət dərhal başlayacaq, lakin mina təmizləmə və texniki maneələrin aradan qaldırılması nəzərə alınmaqla 30 gün ərzində tam bərpa olunacaq. İran, həmçinin boğazın gələcək idarəçiliyi barədə digər sahil dövlətləri ilə birlikdə Omanla dialoq aparacaq.

Bənd 6: İranın bərpası üçün 300 milyard dollar

ABŞ, regional tərəfdaşlarla birlikdə, İranın bərpası və iqtisadi inkişafı üçün ən azı 300 milyard dollarlıq razılaşdırılmış bir plan hazırlamağı öhdəsinə götürür. Tətbiq mexanizmi son razılaşmanın bir hissəsi olaraq 60 gün ərzində müəyyən ediləcək.

Bənd 7: Bütün sanksiyaların ləğvi

ABŞ, BMT Təhlükəsizlik Şurası və Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (BAEA) qətnamələrindən tutmuş, birtərəfli Amerika məhdudiyyətlərinə (birincili və ikincili. - "RG" qeydi) qədər bütün növ sanksiyaları son razılaşma çərçivəsində razılaşdırılmış bir qrafikə uyğun olaraq ləğv etməyi öhdəsinə götürür.

Bənd 8: Nüvə silahlarından imtina və uranın taleyi

İran, nüvə silahı yaratmayacağını və ya inkişaf etdirməyəcəyini təsdiqləyir. Tərəflər zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının taleyini həll etmək üçün bir mexanizm razılaşdırıblar. Bir variant, BAEA-nın nəzarəti altında yerində seyreltilməsidir. İranın zənginləşdirmə və nüvə ehtiyacları məsələləri də müzakirə olunacaq.

Bənd 9: Danışıqlar zamanı status-kvo

Tərəflər son razılaşmaya qədər status-kvonu qorumağı razılaşırlar: İran nüvə proqramının cari səviyyəsini saxlayır, ABŞ yeni sanksiyalar tətbiq etmir və regionda hərbi mövcudluğunu artırmır.

Bənd 10: İran neftinin ixracına icazə

ABŞ, memorandum imzalandıqdan dərhal sonra və sanksiyalar ləğv olunana qədər, İran xam neftinin, neft məhsullarının və törəmələrinin, həmçinin bütün əlaqəli xidmətlərin - bank, sığorta, nəqliyyatın ixracına icazə verməyi öhdəsinə götürür.

Bənd 11: Aktivlərin dondurulmasının ləğvi

ABŞ, memorandumun icrasından sonra İranın dondurulmuş və ya məhdudlaşdırılmış vəsaitlərinə və aktivlərinə tam çıxışı təmin etməyi öhdəsinə götürür. Prosedurlar danışıqlar zamanı razılaşdırılacaq. Vəsaitlər İran Mərkəzi Bankının təyinatı üzrə istənilən ödənişlər üçün əlçatan olacaq.

Bənd 12: Nəzarət mexanizmi

Memorandumun uğurlu icrasına və yekun razılaşmaya riayət olunmasına nəzarət etmək üçün icra mexanizmi yaradılacaq.

Bənd 13: Danışıqların ardıcıllığı

Memorandum imzalandıqdan və 4, 5, 10 və 11-ci maddələrin (blokada, boğaz, neft, aktivlər) icrasına başlanması barədə təminatlar alındıqdan sonra, tərəflər yekun razılaşma üzrə danışıqlara yalnız qalan maddələr üzrə başlayacaqlar.

Bənd 14: BMT Təhlükəsizlik Şurasının təsdiqi

Yekun razılaşma BMT Təhlükəsizlik Şurasının məcburi qətnaməsi ilə təsdiqlənəcək.

Memorandumun rəsmi imzalanması iyunun 19-na planlaşdırılıb. Bundan sonra tərəflər danışıqlar prosesinin növbəti mərhələsinə keçməyi planlaşdırırlar.

CNN-in məlumatına görə, imzalanmadan sonra 60 günlük məsləhətləşmə dövrü başlayacaq ki, bu müddətdə gələcək sazişin yekun parametrlərinin razılaşdırılması nəzərdə tutulur.

Almaz Həsənli