ABŞ və İran tarixi sülh müqaviləsini imzalamağa hazırlaşırlar
Vaşinqton və Tehran genişmiqyaslı hərbi qarşıdurmaya son qoymalı olan anlaşma memorandumunun layihəsi üzərində razılığa gəliblər. Sənəddə 14 əsas məqam var və rəsmi olaraq bu cümə günü imzalanması planlaşdırılır. Bu barədə Oxuməni.az "Əl-Ərəbiyyə İngiliscə"nin xəbərinə istinadən məlumat verib.
Razılaşmaların əsas şərti Livan da daxil olmaqla bütün cəbhələrdə tam və daimi atəşkəsdir. Tərəflər bir-birinə qarşı hər hansı düşmənçilik hərəkətlərindən, təhdidlərdən və ya güc tətbiqindən çəkinməyi öhdələrinə götürürlər.
ABŞ 30 gün ərzində İranın dəniz blokadasını ləğv etməyi və gəmiçilik həcmini müharibədən əvvəlki səviyyəyə qaytarmağı öhdəsinə götürür.
İran öz sularını minalardan təmizləməyi və Fars körfəzindən Oman körfəzinə ticarət gəmilərinin təhlükəsiz keçidini təmin etməyi öhdəsinə götürür.
Qoşunların çıxarılması: Pentaqon son razılaşmadan sonrakı 30 gün ərzində qüvvələrini İrana bitişik bölgələrdən çıxaracaq.
300 milyard dollar və sanksiyaların ləğvi
Memorandumun ayrıca bir bölməsi Tehranın iqtisadi bərpasına həsr olunub. ABŞ, regional tərəfdaşlarla birlikdə, ən azı 300 milyard dollarlıq zəmanətli maliyyələşdirmə ilə İran iqtisadiyyatının yenidən qurulması üçün genişmiqyaslı plan hazırlamağı öhdəsinə götürüb.
Bundan əlavə, Vaşinqton İrana qarşı bütün əsas və ikinci dərəcəli sanksiyaları tamamilə ləğv etməyə razılaşıb. Bu, həm ABŞ-ın birtərəfli məhdudiyyətlərinə, həm də BMT Təhlükəsizlik Şurasının və BAEA İdarə Heyətinin qətnamələrinə aiddir. Sanksiyalar tamamilə ləğv olunana qədər ABŞ Xəzinədarlığı İran neftinin, neft-kimya məhsullarının və bank xidmətlərinin ixracı üçün xüsusi icazələr verəcək. Tehran həmçinin xaricdəki bütün dondurulmuş aktivlərinə tam giriş əldə edəcək.
İran mətndə heç vaxt nüvə silahı hazırlamayacağını rəsmi olaraq təsdiqləyib. Yekun saziş imzalanana qədər status-kvo prinsipi tətbiq olunacaq:
Sazişdə deyilir: "İran nüvə texnologiyalarının inkişafını hazırkı səviyyədə dondurur və ABŞ yeni sanksiyalar tətbiq etməyəcəyinə və ya regionda hərbi mövcudluğunu artırmayacağına söz verir".
Tərəflər zənginləşdirilmiş materialların taleyi ilə bağlı bütün detalları maksimum 60 gün davam edəcək danışıqların son mərhələsində həll etməyi planlaşdırırlar. Yekun saziş BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən məcburi qətnamə ilə təsdiqlənməlidir.
Xatırladaq ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp əvvəllər rəsmi olaraq ABŞ ilə İran arasında düşmənçiliklərə son qoyduğunu elan etmişdi. Onun sözlərinə görə, Vaşinqton İran donanmasının blokadasını qaldırdığı və Tehran öz növbəsində neft tankerlərinə edilən bütün hücumları dayandıracağına söz verdiyi üçün Hörmüz boğazı artıq mülki gəmilər üçün açılır.
Sülh sazişinin tarixi imzalanması gələn cümə günü İsveçrədə planlaşdırılıb. Tramp vurğulayıb ki, İranın nüvə proqramının gələcəyi ilə bağlı müzakirələr atəşkəs qanuni şəkildə rəsmiləşdirildikdən sonra başlayacaq. Lakin Amerika lideri sərt bir şərt irəli sürüb: əgər Tehran sonrakı danışıqlar raundlarında nüvə tərksilahı tələblərini yerinə yetirməkdən imtina edərsə, ABŞ dərhal hərbi əməliyyatlara başlamağa hazırdır.
Əziz MUSTAFA
