Rusiya təyyarə yanacağı ixracını müvəqqəti qadağan edir
Rusiya daxili yanacaq bazarını sabitləşdirmək üçün reaktiv yanacağı ixracına müvəqqəti qadağa qoyub. Özbəkistanın Energetika Nazirliyi iki ölkə arasında hökumətlərarası sazişin qüvvədə olduğunu bildirib, buna görə də qadağa reaktiv yanacağı idxalına təsir etməməlidir.
Rusiya hökuməti birjada alınan reaktiv yanacağı da daxil olmaqla, reaktiv yanacağın ixracına müvəqqəti qadağa qoyub. Rusiya Nazirlər Kabinetinin mətbuat xidmətinin məlumatına görə, qadağa 30 noyabr 2026-cı ilə qədər qüvvədə qalacaq.
Qərar "daxili yanacaq bazarında sabit vəziyyəti təmin etmək" üçün verilib.
Qadağa bir sıra istisnalar nəzərdə tutur. Xüsusilə, bu, marşrutda istifadə edilən təyyarə xidmət çənlərindəki yanacağa, qaydanın qüvvəyə minməsindən əvvəl gömrük rəsmiləşdirilməsinə qoyulmuş reaktiv yanacağı partiyalarına və ya hökumətlərarası sazişlər çərçivəsində təchizatlara şamil edilmir.
Özbəkistan Energetika Nazirliyinin mətbuat xidməti "Gazeta"ya verdiyi şərhdə bildirib ki, Rusiya tərəfindən tətbiq edilən müvəqqəti məhdudiyyət ölkəyə reaktiv yanacaq idxalına təsir etməməlidir.
"Qeyd edilib ki, müvəqqəti qadağa beynəlxalq hökumətlərarası müqavilələr çərçivəsindəki müqavilələrə şamil edilmir. Özbəkistan və Rusiyanın hökumətlərarası müqaviləsi var. Buna görə də, bu qadağa Özbəkistanın idxalına təsir göstərməyəcək", - deyə nazirlik bildirib. Rusiyadan Özbəkistana reaktiv yanacaq tədarükünün cari həcmləri barədə məlumatları açıq mənbələrdə tapmaq mümkün olmayıb.
Ötən həftə Prezident Şavkat Mirziyoyev nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı ilə bağlı təqdimata baxıb və təqdimatda xüsusilə mülki aviasiya müəssisələrinin reaktiv yanacaqla təmin edilməsi məsələsi müzakirə olunub.
Qeyd edilib ki, Özbəkistan hava limanlarında yanacaqdoldurma komplekslərinin ümumi tutumu 49.000 tondur. 2030-cu ilə qədər aviasiya yanacağı istehsalının ildə 600.000 tona, saxlama tutumunun isə 80.000 tona çatdırılması planlaşdırılır.
Bu məqsədlə Nəvai, Əndican, Buxara, Urgenç və Yeni Daşkənd beynəlxalq hava limanlarında yeni saxlama müəssisələrinin tikintisi planlaşdırılır.
"Economic Review" jurnalına görə, Özbəkistanın 2025-ci ildə Rusiyadan idxalı 8,6 milyard dollar təşkil edib. Mineral yanacaq bütün tədarükün 27,5%-ni və ya təxminən 2,36 milyard dolları təşkil edib.
Rusiyanın qərarı qlobal reaktiv yanacaq bazarındakı gərginlik fonunda verilib. Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyasının (IATA) məlumatına görə, İran ətrafında gərginliyin artması və Hörmüz boğazından tədarükün kəsilməsindən sonra aviasiya yanacağının qiymətləri 2026-cı ilin əvvəlində kəskin şəkildə artıb. May ayının sonuna qədər qiymətlər aprel ayındakı ən yüksək səviyyələrindən düşmüşdü, lakin fevral ayının son səviyyələrindən xeyli yuxarı qalmışdı.
Rusiya hakimiyyəti dəfələrlə benzin və dizel yanacağının ixracını məhdudlaşdırıb. Hazırda benzin ixracına tam qadağa və istehsalçı olmayan ölkələr üçün xarici dizel yanacağı daşınmasına embarqo iyul ayının sonuna qədər qüvvədə qalır.
Ukraynanın neft emalı zavodlarına dron hücumları Rusiyada yanacaq istehsalına problem yarada bilər.
Alto Consulting Group-un məlumatına görə, Özbəkistanda aviasiya yanacağı istehsalı 2024-cü ildə 377.300 tona çatacaq. "Özbəkneftqaz" əvvəllər həmin tarixə qədər istehsalı 598.100 tona, o cümlədən Buxara Neft Emalı Zavodunda 296.100 tona və Özbəkistan GTL zavodunda 302.000 tona çatdırmağı planlaşdırırdı.
Əlavə reaktiv yanacaq istehsalı gücü 2025-ci ilin avqust ayında istifadəyə verildi: Fərqanə Neft Emalı Zavodu Jet A-1 istehsalına başladı. Birinci mərhələdə istehsal həcmi ayda 10 min tona, ikinci mərhələdə isə ayda 25 min tona qədər olmalıdır.
Əziz Mustafa
