Bursada həyəcanverici bir tapıntı: 600 illik bir məscidin altında hovuz aşkar edilib

Bursadakı Muradiye Məscidində (2-ci Murad Məscidi) aparılan bərpa işləri zamanı təxminən 600 illik olduğu təxmin edilən bir hovuz aşkar edildi. Oxşar hovuzların Ulu Məsciddə, Yeşil Məscidində və 1-ci Murad Məscidində də olduğu bildirilir və bu yerlərdəki hovuzlar istifadəyə davam edir.

UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil olan Muradiye Kompleksində yerləşən 2-ci Murad Məscidində bərpa işləri zamanı hovuzun qalıqları aşkar edildi.

1426-cı ildə Sultan II Murad tərəfindən inşa edilən məscid, Bursa Valiliyi, Bursa Vəqflər Müdirliyi və Bursa Bərpa və Qoruma Laboratoriyası tərəfindən yanvar ayında təhvil verildikdən sonra bərpa üçün özəl bir şirkətə təhvil verildi. 19 yanvarda başlayan qazıntıların bir hissəsi olaraq, Osman Həmdi Bəyin "Məscid Qapısında" rəsmində təsvir edilən məsciddə qazıntılar aparılaraq əsas qapını əsas kameraya birləşdirən dəhlizdə yerləşdiyinə inanılan bir hovuz aşkar edildi. Qazıntılar zamanı mərmər və kirəmitlə örtülmüş, bəzək, səs izolyasiyası və istirahət üçün nəzərdə tutulduğuna inanılan səkkizguşəli hovuz quruluşu aşkar edildi.
Bərpa işlərindən məsul menecer Selim Haşlak AA-ya bildirib ki, iş 19 yanvarda başlayıb və Ramazandan əvvəl məscidin içərisində bir hovuz aşkar ediblər. Haşlak hovuzun səkkizguşəli quruluşunu və künclərini kirəmitlə örtülmüş kimi təsvir edərək əlavə edib: "Biz inanırıq ki, bu hovuz proses zamanı qəsdən bağlanıb". O, hovuzun təfərrüatları ilə bağlı araşdırmaların davam etdiyini və hesabatların Mədəni Sərvətlərin Qorunması üzrə Regional Şuraya təqdim edildiyini bildirib və əlavə edib ki, "Onların son qiymətləndirməsinə görə, hovuz bərpa olunacaq".

Müxtəlif universitetlərin alimlərinin araşdırmalarından sonra təqdim etdikləri hesabatlara əsasən məscidin içərisindəki quruluşun dekorativ hovuz olduğunun aydın olduğunu bildirən Xaşlak sözünə davam edərək dedi:

"Məscidin sağ və sol tərəflərində 'tabxanə' adlanan sahələr var. Səyahətçilər və dərvişlər buraya gəlir və söhbət üçün bir atmosfer yaradılır. Bu insanların söhbətlərinin bir-birini narahat etməməsi və hərimdə (namaz otağında) ibadət edənlərin rahat olmasını təmin etmək üçün səs izolyasiyalı hovuz yaradılıb. Arxa tərəfdə kiçik otaqlar da var. Bu otaqlar yoldan keçənlərin dincəlməsi üçün yaradılıb. Bu hovuzun dincələnlərin özlərini narahat hiss etməmələri və dincələ bilmələri üçün yaradıldığına inanılır. Çöldə də bir fəvvarə var. Biz inanırıq ki, bu hovuz dəstəmaz almaq üçün deyil, bəzək, səs izolyasiyası və istirahət üçün yaradılıb."

Xaşlak hovuzun ətrafında mərmər və kirəmit parçalarının göründüyünü qeyd edərək dedi: "Hovuzun ətrafında və yerdə tapılan kirəmitlərin təhlili, xüsusən də məscidin hərəmxananın yerləşdiyi hissəsində aparılıb. Bu kirəmitlərin eyni dövrə aid olduğu qənaətinə gəldik. Aşkar edilən kirəmitlər əsasən mavi və firuzəyi rənglərin dərin və açıq çalarlarında olub."

Xaşlak həmçinin məscidin drenaj sistemində bərpa işlərinin aparıldığını bildirərək əlavə etdi:

"Drenaj sisteminin qazıntıları zamanı məscidin altından şərqdən qərbə və şimaldan cənuba uzanan kanallar aşkar etdik. Bu kanallar üzərində tədqiqatlar davam edir. Bu kanallar ventilyasiya kanallarıdırmı, məscidi qızdırmaq üçün isti su kanallarıdırmı, yoxsa bəzi məscidlərdə olduğu kimi taxta şüaların quraşdırılması üçün yaradılmış kanallardırmı? Bu da çox vacib bir sualdır, çünki bu, çox nadir bir haldır. Məscidin təməlində və divarlarında belə kanalların görünməsi... Buna görə də ciddi araşdırmalar aparırıq."

II Murad Məscidinin imamı Məhəmməd Lütfi Taşçı da məscidin namaza açılmasının 600-cü ildönümündə baş tutan bərpa işlərindən məmnunluğunu ifadə etdi.

Taşçı iştirak edən hər kəsə təşəkkür edərək dedi: "Burada 600 illik bir hovuz aşkar edildi. Orijinal hovuz II Muradın dövründə tikilib. Allaha şükür edirik. Tariximizdə və Bursa xatirəsində yeni bir səhifə açıldı."

Əziz MUSTAFA