ABŞ İranla atəşkəsə hazırlaşır: 15 bəndlik yol xəritəsi üzərində iş gedir
ABŞ-ın İranla bir illik müvəqqəti atəşkəs və 15 bəndlik hərtərəfli razılaşma üzərində işlədiyi bildirilir. Layihədə nüvə proqramına son qoyulması, sanksiyaların qaldırılması və regional siyasətin dəyişdirilməsi kimi vacib mövzular yer alır. Plan hələ rəsmi olaraq təsdiqlənməyib.
ABŞ İranla bir aylıq müvəqqəti atəşkəs üçün hərtərəfli plan üzərində işləyir və 15 bəndlik razılaşma layihəsi daha aydınlaşıb. Planın nüvə proqramından regional siyasətə qədər geniş məsələləri əhatə etdiyi bildirilir.
ABŞ-ın İranla gərginliyi azaltmaq üçün yeni diplomatik təşəbbüs başlatdığı elanı geniş beynəlxalq mübahisələrə səbəb olub. Əl-Ərəbiyyənin İsrailin 12-ci Kanalından əldə etdiyi məlumata əsasən verdiyi məlumata görə, Vaşinqton administrasiyası Tehranla müvəqqəti, bir aylıq atəşkəs rejiminin yaradılmasına yönəlmiş hərtərəfli razılaşma mexanizmi üzərində işləyir.
Hesabatda iddia edilir ki, prosesə ABŞ prezidenti Donald Trampın xüsusi nümayəndəsi Stiv Vitkoff və Cared Kuşner rəhbərlik edir və plana Qəzza və Livan razılaşmalarına bənzər bir model daxildir.
ABŞ administrasiyası müvəqqəti, bir aylıq atəşkəslə yanaşı, daha əhatəli bir razılaşma üçün danışıqlar çərçivəsi yaratmağı hədəfləyir. Bu proses tərəflər tərəfindən 15 maddəlik layihənin müzakirəsini əhatə etməyi planlaşdırır.
Əl-Hədəsin İsrailin 12-ci Kanalından əldə etdiyi məlumata əsasən verdiyi məlumata görə, saziş layihəsində aşağıdakı bəndlər yer alır:
1- Sanksiyaların yenidən tətbiqi təhlükəsinin avtomatik olaraq aradan qaldırılması
2- İranın mövcud nüvə potensialının tamamilə məhv edilməsi
3- İranın "heç vaxt nüvə silahı axtarmamaq" öhdəliyi
4- İran ərazisində hər hansı nüvə zənginləşdirmə fəaliyyətinin qadağan edilməsi
5- Zənginləşdirilmiş uranın Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinə (BAEA) verilməsi
6- Nətənz, İsfahan və Fordodakı nüvə obyektlərinin istismardan çıxarılması və məhv edilməsi
7- BAEA-ya bütün məlumatlara tam çıxışın təmin edilməsi
8- İranın "vəkalətnamə qüvvəsi" strategiyasından imtina etməsi
9- Yerli milis qruplarına maliyyələşdirmənin və silah təchizatının dayandırılması
10- Hörmüz boğazının bağlanmadan açılması
11- Ballistik raket proqramı ilə bağlı qərarın təxirə salınması
12- Ballistik raketlərin yalnız müdafiə məqsədləri üçün istifadəsi
13- Bütün sanksiyaların ləğvi İrana qarşı
14- Buşehrdə mülki nüvə proqramının inkişafına dəstək
15- Sanksiyaların yenidən tətbiqi təhlükəsinin avtomatik olaraq aradan qaldırılması
Hazırda nə ABŞ, nə İran, nə də digər rəsmi qurumlar bu planı təsdiqləməyib. Lakin diplomatik mənbələr tərəflər arasında təmasların yaxın aylarda başlaya biləcəyini göstərir.
Regionda davam edən gərginlik dövründə verilən bu açıqlamalar, mümkün atəşkəs və razılaşmanın qlobal güc balansına əhəmiyyətli təsir göstərə biləcəyini göstərir.
Əziz MUSTAFA
