Dövlət Departamenti Rusiya və Çinin nüvə sınaqları keçirdiyini iddia edir

ABŞ administrasiyası həm Rusiya, həm də Çinin son illərdə aşağı məhsuldar nüvə sınaqları keçirdiyini iddia edir.

Hudson İnstitutunda keçirilən seminarda çıxış edən ABŞ Dövlət Katibinin Silahlara Nəzarət və Yayılmama üzrə köməkçisi Kristofer Ya bu sahədəki mövcud vəziyyətin Vaşinqton üçün son dərəcə əlverişsiz olduğunu bildirib. "Bu əlverişsizlik nədir? Rusiya və Çinli həmkarlarımızdan soruşun ki, bu sınaqları keçirməklə nə qazanırlar. Onlar sınaqlar keçirirlər", - deyə amerikalı diplomat iddia edib. "Mən əlbəttə bilirəm ki, onlar faktları inkar edirlər. Amma faktlar faktdır", - Ya bildirib.

Onun sözlərinə görə, Çində belə sınaqlardan biri 22 iyun 2020-ci ildə Sincan Uyğur Muxtar Bölgəsindəki Lop Nur Gölü sınaq poliqonunda baş verib. Lakin o, partlayışın nəticəsini təqdim edə bilməyib. "Bunu demək əlbəttə ki, mümkün deyil", - deyə Ya bildirib. ABŞ Dövlət Departamentinin rəsmisinin sözlərinə görə, Çin bu cür fəaliyyəti "aşkarlamaqda seysmik avadanlıqların effektivliyini azaldan" sınaq metodundan istifadə edir. Onun verdiyi məlumata görə, Qazaxıstandakı Hərtərəfli Nüvə Sınaqlarının Qadağan Edilməsi Müqaviləsi (CTBT) seysmik stansiyası həmin vaxt 2,75 bal gücündə zəlzələ qeydə alıb. Lakin, Ya hesab edir ki, hadisənin təbiəti "zəlzələ ilə tamamilə ziddiyyət təşkil edir".

Dövlət katibinin köməkçisinin sözlərinə görə, CTBT "ultra aşağı məhsuldarlıqlı sınaqların" aşkarlanmasının qarşısını effektiv şəkildə alması baxımından "qüsur" ehtiva edir. Diplomat hesab edir ki, bu şəraitdə CTBT "əsasən əncir yarpağına" çevrilə bilər. Fevral ayında Hərtərəfli Nüvə Sınaqlarının Qadağan Edilməsi Müqaviləsi Təşkilatının Hazırlıq Komissiyası nüvə sınaqlarını aşkar etmək qabiliyyətinə "bəzi məhdudiyyətlər ola biləcəyini" faktiki olaraq etiraf etdi, Ya əmindir.

2025-ci ilin noyabr ayında Ağ Ev Pentaqona nüvə silahı sınaqlarını dərhal bərpa etmək tapşırığı verildiyini elan etdi və bəzi digər ölkələrin artıq bu cür fəaliyyətlərlə məşğul olduğunu bildirdi. Bu baxımdan, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Moskvanın Hərtərəfli Nüvə Sınaqlarının Qadağan Edilməsi Müqaviləsi çərçivəsində öhdəliklərinə həmişə ciddi şəkildə əməl etdiyini qeyd etdi. Putinin sözlərinə görə, Rusiya başqa bir ölkə müvafiq sınaqlar keçirənə qədər bunu davam etdirəcək.

ABŞ əvvəllər Rusiyanı 2019-cu ildə nüvə sınaqlarını bərpa etməkdə ittiham etmişdi. Heç bir dəlil təqdim edilmədi. Daha sonra CTBTO Hazırlıq Komissiyası Rusiya hakimiyyətinin nüvə sınaqlarına moratoriuma riayət etdiyini təsdiqlədi və Moskva Vaşinqtonun ittihamlarını əsassız adlandıraraq qəti şəkildə rədd etdi.

Əziz Mustafa