ABŞ Cənubi Qafqazda möhkəmlənmə yolu seçib

ABŞ vitse-prezidenti J.D. Vens Cənubi Qafqaza bu günə gözlənilən səfəri diqqət mərkəzində qalmaqda davam edir. Belə ki, bununla da Vens keçmiş Sovet respublikasına səfər edən ilk yüksək vəzifəli ABŞ rəsmisi olur. Vensin 9 fevralda Ermənistanda başlayan səfəri "Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Cığırı" layihəsini başlatmaq və barışığı üçün Prezident Trampın məsuliyyət daşıdığı iki ölkə ilə ABŞ münasibətlərini gücləndirmək məqsədi daşıyır.

ABŞ Dövlət Departamenti 9 fevralda başlayan ABŞ vitse-prezidenti J.D. Vensin turunun proqramı və gündəliyi barədə bir gün əvvəl iki qonşu Cənubi Qafqaz dövlətinə məlumat verdi.

ABŞ diplomatik departamentinin açıqlamasına görə, vitse-prezident Vens 2026-cı il Qış Olimpiya Oyunlarının açılış mərasimində ABŞ-ı təmsil etdiyi Milandan İrəvana uçmaq qərarına gəlib. Dövlət katibinin iqtisadi məsələlər üzrə müavini Ceykob Helberq ABŞ administrasiyasında ikinci şəxslə birlikdə regiona səfər edib.

Səfərdən bir neçə gün əvvəl Amerikalı danışıqlar qrupu Yerevana eniş etdi və hətta "Armenia Marriott" otelinin bütün mərtəbəsi onların işinə həsr olunmuşdu.

Ermənistanın "Xraparak" qəzetinin xəbər verdiyi kimi, danışıqlara hazırlaşmaq üçün bir neçə iclas otağında yalnız masalar və stullar qalıb, qalan mebellər isə yığışdırılıb. Otel işçilərinin zalın içinə girməsi qəti qadağan edilib.

ABŞ-ın Yerevandakı səfirliyi Ermənistanla Azərbaycan arasında "Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu" (TRIPP) adlandırılan dəhlizin tikintisi üçün potensial sahələri öyrənmək məqsədilə böyük bir qrup amerikalı mütəxəssisin Ermənistana əvvəlcədən gəldiyini təsdiqləyib.

"ABŞ Dövlət Departamentinin Qlobal İnfrastruktur və İnvestisiya Tərəfdaşlığı adından çıxış edən Amerika mühəndislik və konsaltinq firması AECOM-un nümayəndələri TRIPP layihəsi üçün sahə tədqiqatlarına başlamaq üçün Ermənistana səfər ediblər", - deyə Yerevandakı ABŞ diplomatik nümayəndəliyi bildirib.

Bəyanata görə, ekspertlərin vəzifəsinə dəmir yolu və digər infrastruktur üçün texniki-iqtisadi əsaslandırma və dizayn təkliflərinin hazırlanması daxildir.

Qeyd etmək lazımdır ki, Prezident Trampın özü 24 yanvarda J.D. Vance-in Zaqafqaziya missiyasını ilk dəfə ictimailəşdirərək, qarşıdan gələn səfərini sosial media platforması Truth Social-da elan etdi.

Ötən yay Vaşinqtonda Bakı ilə Yerevan arasında imzalanmış sülh müqaviləsinin şərtlərinə əməl etdiklərinə görə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyana təşəkkür edən Amerika lideri, "sülh səylərimizi davam etdirmək və Tramp Marşrutunun həyata keçirilməsini asanlaşdırmaq" üçün tezliklə müavinini bölgəyə göndərəcəyinə söz verdi. Bundan əlavə, Donald Tramp ABŞ-ın Ermənistanla nüvə enerjisinin dinc məqsədlərlə istifadəsi sahəsində əməkdaşlıq, eləcə də bədən zirehləri və qayıqlar da daxil olmaqla, yarımkeçiricilər və hərbi məhsulların Azərbaycana tədarükü üçün müqavilələr bağlamağı planlaşdırdığını açıqladı.

Ermənistan və Azərbaycan Tramp Marşrutunun Tikintisi ilə bağlı Necə Razılığa Gəliblər
Xatırladaq ki, 8 avqust 2025-ci ildə Vaşinqtonda Prezident Trampla üçtərəfli görüşdən sonra Ermənistan və Azərbaycan liderləri Bakı ilə Yerevan arasında sülh yolu ilə həll və Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında nəqliyyat əlaqələrinin yaradılması haqqında birgə bəyannamə imzaladılar. Məhz o zaman layihə "Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu" adlandırıldı.

"Tramp Marşrutu" layihəsinin həyata keçirilməsi Azərbaycanın əsas hissəsi ilə onun eksklavı olan Naxçıvan Muxtar Vilayəti arasında Ermənistan vasitəsilə nəqliyyat əlaqələrinin açılmasını nəzərdə tutur. Nikol Paşinyanın müqavilənin imzalanmasından dərhal sonra bildirdiyi kimi, marşrut neft və qaz boru kəmərlərinin, elektrik xətlərinin və internet kabellərinin, eləcə də İranla sərhəd dəmir yolu xətti boyunca Yerevan və Bakı arasında dəmir yolunun çəkilməsini nəzərdə tutur.

Layihənin həyata keçirilməsində növbəti addım Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin 14 yanvarda Vaşinqtonla Tramp Marşrutu layihəsinin həyata keçirilməsi ilə bağlı çərçivə sazişinin elan edilməsi oldu.

Ermənistanın diplomatik bəyanatında TRIPP-in inkişafına cavabdeh olacaq TRIPP İnkişaf Şirkətinin yaradılması elan edildi və inkişaf hüquqları ilkin olaraq 49 il müddətinə verildi. Ermənistan tərəfi ABŞ-a TRIPP İnkişaf Şirkətində 74% pay təklif etmək və 26% payı saxlamaq öhdəliyini götürdü. Tərəfdaşlığın daha 50 il uzadılması və Ermənistan hökumətinin əlavə mülkiyyət hüququ alması və payının 49%-ə çatdırılması gözlənilir.

C.D. Vensin səfərindən sonra praktiki olaraq fəaliyyətə başlayacaq Tramp Marşrutu layihəsinin Cənubi Qafqazda işə salınması, Rusiyanın qoşulub-qoşulmaması və hansı şərtlər altında qoşula biləcəyi məsələsi ətrafında yeni intriqa yaradır.

"Rusiya Ermənistan-Amerika "Tramp Marşrutu" layihəsi ətrafındakı hadisələri diqqətlə izləyir. "Biz bu təşəbbüsə qoşulma ehtimalını müzakirə etməyə hazırıq, digər məsələlərlə yanaşı, Ermənistan Respublikasında dəmir yolu sektorunun saxlanılması və inkişaf etdirilməsi sahəsində Rusiya ilə Ermənistan arasında çox sıx əməkdaşlıq nəzərə alınmaqla", - deyə Rusiyanın Ermənistandakı səfiri Sergey Kopırkin ötən həftənin sonlarında "Rossiya 24" televiziya kanalına verdiyi müsahibədə bildirib. Rusiyalı diplomatın sözlərinə görə, konkret detallar hələ yeni ortaya çıxmağa başlayır və buna görə də onun işə salınması üçün müəyyən vaxt lazım olacaq.

Vaşinqtonun 30 yanvarda irəli sürdüyü regional inteqrasiya layihəsi ilə bağlı vəziyyəti şərh edən Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova da Rusiyanın "Tramp Marşrutu"na qoşulmaq üçün mümkün variantları araşdırmağa, o cümlədən Moskvanın Rusiya Dəmir Yollarından əldə edə biləcəyi unikal təcrübəni nəzərə almağa hazır olduğunu bildirib.

Lakin, Moskvaya qarşı açıqlamalarının ümumilikdə barışdırıcı tona baxmayaraq, 5-6 fevral tarixlərində Moskvaya səfər edən Ermənistan Parlamentinin sədri Alen Simonyan açıq şəkildə bildirib ki, Yerevanın Rusiyanın "Tramp Marşrutu"na qoşulması məsələsini müzakirə etmir.

"Mən belə açıqlamalar verə bilmərəm", - deyə Alen Simonyan bildirib.

Əziz MUSTAFA