Türkmənistan Rusiyaya Çinə qaz tədarükü ilə bağlı xəbərdarlıq edib

Türkmənistan Rusiyanın Moskva, Astana və Daşkənd arasında qaz ittifaqının genişləndirilməsi və Çinə tədarükün artırılmasına dair eyhamlarından narahatdır.

Oxuməni.az xəbər verir ki, bu barədə Deutsche Welle məlumat yayıb.

Türkmənistan Rusiya tərəfinin “digər ölkələrin” Rusiya, Özbəkistan və Qazaxıstanın “qaz alyansına” qoşulmasında maraqlı olması barədə bəyanatına görə çaşqınlıq ifadə edib. Aşqabad bunu Rusiyanın Mərkəzi Asiyadan Çinə təbii qaz tədarük zəncirində təsirini genişləndirmək cəhdi kimi qiymətləndirdi. Bunu “Türkmənqaz” dövlət konserninin sədr müavini Myrad Arçayev deyib.

“Həqiqətən də, bu il avqustun 11-də bir sıra kütləvi informasiya vasitələrində Rusiya Federasiyası Xarici İşlər Nazirliyinin İqtisadi Əməkdaşlıq Departamentinin direktoru Dmitri Biriçevskinin Rusiya, Qazaxıstan və Özbəkistanın iştirakı ilə “Üçlü qaz alyansı” barədə bəyanatı yayılıb. Onun sözlərinə görə, Rusiya "qaz sahəsində üçtərəfli əməkdaşlığın genişləndirilməsi imkanlarını" istisna etmir və "başqa dövlətlərin də buna maraq göstərdiyini" bilir.

Cənab Biriçevskinin açıqlaması ən azı bir neçə sual doğurur. Söhbət hansı “genişlənmə imkanlarından” gedir, hansı “digər dövlətlər” onlara maraq göstərir, qaz sahəsində “üçtərəfli əməkdaşlıq”ın arxasında, prinsipcə, nə dayanır? Rus diplomatın istifadə etdiyi sadələşdirilmiş dil onlara cavab vermir. Və burada tam aydınlıq tələb olunur, çünki digər dövlətlərin, o cümlədən Türkmənistanın maraqlarına toxunulur.

Məlum olduğu kimi, Türkmənistan, Qazaxıstan, Özbəkistan və Çin uzun müddətdir ki, təbii qazın Orta Asiyadan Çin Xalq Respublikasına nəqli üzrə, dəqiq razılaşdırılmış həcmlər, şərtlər, iqtisadi və texniki parametrlərlə əməkdaşlıq edirlər.

Hazırda Türkmənistan-Çin qaz kəmərinin üç qolu var ki, onun vasitəsilə ölkənin şərqində və cənub-şərqindəki Türkmən yataqlarından qaz verilir. Hər üç xətt, onların fəaliyyətini təmin edən istehsal müəssisələri eksklüziv olaraq Türkmənistan və Çin tərəfləri - müvafiq olaraq, "Türkmənqaz" Dövlət Konserni və Çinin CNPC neft-qaz şirkəti tərəfindən birgə tikilib. Bu gün Türkmənistan bu kəmərlə ən böyük qaz tədarükçüsüdür: ildə ümumi razılaşdırılmış 55 milyard kubmetr qaz tədarükünün 40 milyard kubmetri Türkmənistanın müqaviləsidir, qalanı isə Özbəkistan və Qazaxıstan tərəfindən təmin edilir.

Boru kəmərini doldurmaq üçün başqa ölkələrdən qaz mənbələri yoxdur və Çinə verilən qaz həcmlərinin bölüşdürülməsi üzrə mövcud sxemdə Türkmənistan-Çin qaz kəməri layihəsinin iştirakçılarının sayının genişləndirilməsi planları nəzərdə tutulmayıb”, - deyə Arçayev bildirib.

İnterfaks Çin gömrük məlumatlarına istinadən yazır ki, 2023-cü ilin yanvarında Rusiya Çinə qaz tədarükünün həcminə görə birinci olub. Rusiyadan Çinə boru kəməri və mayeləşdirilmiş təbii qazın (LNG) ümumi tədarükü Türkmənistandan gələn 2,2 milyard kubmetrə qarşı 2,7 milyard kubmetr təşkil edib.

2023-cü ilin birinci yarısının nəticələrinə görə, Rusiya Çinə Türkmənistandan sonra ikinci ən böyük qaz tədarükçüsü olub. TASS-ın Çin gömrük məlumatlarına istinadən verdiyi məlumata görə, Rusiya 3,4 milyard dollar, Türkmənistan isə 5 milyard dollardan çox qaz satıb.

Türkmənistan Transxəzər qaz kəmərinin tikintisinin mümkünlüyü barədə daha fəal danışmağa başladı. İyulun 24-də ölkənin Xarici İşlər Nazirliyi mediaya mesaj verib və orada Transxəzər layihəsinin həyata keçirilməsində tərəfdaşlarla əməkdaşlığa hazır olduğunu bəyan edib.

Əziz MUSTAFA